لبۀ تاریک یک تصمیم
لیلا حیدری
اصل خبر: هشت زن و مرد محکوم به قصاص در اوین به دار آویخته شدند.
موضوع از چه قرار است؟ زندان اوین که معمولاً در چهارشنبه آخر هر ماه شاهد مجازات محکومان به قتل است، این بار اما زودتر از موعد، قصاص هشت زن و مرد محکوم را نظاره گر بود. در پیش رو بودن ماه های محرم و صفر، علت اجرای زودتر از معمول این مجازات ها اعلام شد.
تحلیل موضوع: قتل عمد با سبق تصمیم و تهیه مقدمات، از جنایاتی است که هیچ کشور و فرهنگی آن را برنمی تابد.کشورهایی هم که قائل به مجازات اعدام نیستند، حبس ابد – حذف مجرم از جامعه - را به عنوان مجازات قتل عمدی در نظر گرفته اند. در کشور ما اگرچه این جرم، جنبه خصوصی و عمومی را توامان داراست، اما شدیدترین مجازات این قبیل مجرمان (قصاص) بسته به نظر و صلاحدید اولیای دم است. آنها می توانند با قصاص قاتل، موجبات تشفی خاطر خود و شاید عبرت یا ارعاب دیگران را فراهم آورند و یا با دریافت دیه، تصمیم گیری نسبت به جنبه عمومی جرم را به قوه قضاییه بسپارند. در این صورت، «متهم» حسب مورد به سه تا ده سال حبس تعزیری محکوم خواهد شد؛ ملاحظه می کنید که قصاص در تسکین حس انتقام جویی اولیای دم نقش برجسته تری دارد تا عبرت دیگران! قاتلی که با پرداخت دیه از قصاص رسته، پس از اتمام مدت حبس، امکان بازگشت به جامعه را دارد اما در کشورهایی که مجازات قتل عمدی «حبس ابد» است، تصمیم خانوادۀ قربانی نقش چندانی ندارد و فرصت بازگشت محکوم به جامعه تقریباً محال است.
حال، صرفنظر از اینکه حبس ابد را مجازاتی مناسب در نظر بگیریم یا اختیار اولیای دم در قصاص یا دریافت دیه، پرسشی که در این مقطع اهمیت می یابد آن است که تعویق در اجرای حکم قصاص (با توجه به نقش پررنگ اولیای دم) جامعه را دچار چه مفسده و زیانی می کرد که تعجیل در اجرای قصاص، از آن مفسده جلوگیری کرده است؟ اگرچه با قطعیت حکم و تقاضای اولیای دم، اجرای قصاص مجاز است، اما هستند محکومانی که با وجود درخواست اولیای دم، به دلایلی اجرای حکمشان به تاخیر افتاده است. علت آن، چه تلاش های نهادهای مدنی خاص باشد و چه دستور رییس قوه قضاییه و یا سازمانهای بین المللی، فرقی نمی کند، مهم آن است که وجدان عمومی جامعه نیز به درک این مساله نایل آمده که برخی از قاتلان، خود قربانی شرایط اجتماعی هستند. بنابراین، قصاص به تنهایی نمی تواند از بزرگترین جنایت بشری پیشگیری کند تا تعویق در اجرای آن را زیانی غیر قابل جبران برای جامعه فرض کنیم.آگاهی مردم نسبت به جزییات برخی از این جنایات ناخواسته و نیز وسعت شمول و مصادیق قتل عمدی در قانون مجازات ما موجب می شود که چنین مجازات سنگینی را برای همۀ انواع محکومان به قتل مناسب ندانیم.
