وکیل الرعایا

سعید دهقان

اصل خبر: مجازات مرد هزار چهره پس از گذشت شاکیان خصوصی، با تخفیف همراه شد.

موضوع از چه قرار است؟ «مرد هزار چهره» عنوان مجموعه طنزی بود که با چاشنی «حقوق»، ایام نوروز در 13 قسمت و در کنار مجموعه‌های متعدد دیگر از رسانه ملی پخش شد. شاید عده‌ای از مردم به این برنامه‌های سرگرم کننده در تلویزیون علاقۀ شدیدی نشان دهند و عده‌ای دیگر، تعدد و تکثر برنامه‌های سرگرم کننده در تلویزیون را سیاستی بدانند برای دور کردنِ اذهان عمومی از تفکر دربارۀ مسائل و مشکلات موجود کشور. اما بنده بدون اینکه در مقام نفی یا اثباتِ این دو نظر باشم، معتقدم که آموزش صحیح حقوق ملت به ملت در رسانۀ ملت، در هر قالبی که باشد –ولو طنز- قابل دفاع است.   

تحلیل موضوع: آنها که کارهای مهران مدیری را با نویسندگی پیمان قاسم‌خانی(نویسندۀ «مارمولک») و همکارانش دنبال می‌کنند، نیک می‌دانند که تاثیرگذاری این تولیدات تا چه میزان بالاست. صرفنظر از ایرادات جزییِ حقوقی و قضایی وارد بر این فیلمنامه (که می‌تواند با وجود بهاره رهنما، همسرِ حقوقدانِ سرپرست نویسندگان، در آینده قابل رفع باشد) آنچه مسلم است اینکه، مجموعۀ تلویزیونی مرد هزار چهره، درس بزرگی است برای جامعۀ سرشار از افراط و تفریط و تعارفِ ایرانی که می‌تواند، این چنین از یک جوانِ سالم، منضبط و قانونمند، یک غولِ دوسر بسازد و در ذهن و کلام و کردارِ خود نیز، حکم اعدام او را انشا کند؛ بی‌آنکه نقش توقعات، توهمات و افراط و تفریط‌هایشان را در تولد چنین هیولاهای تخیلی به خاطر بیاورند. به قول ظریفی، این عادتِ ماست که یا «چهلستون» می‌سازیم یا «بیستون»؛ یعنی ابتدا با وجود شناخت اندک، در وصف اطرافیانمان (البته برای بزرگنمایی خودمان) غلو می‌کنیم و سپس، وقتی به هدفمان نمی‌رسیم، برای تخریبش، گوی سبقت را از دشمنانِ قسم خورده‌شان نیز می‌رباییم! در چنین شرایطی و با چنین عاداتی، چرا بازارِ دروغ و ریا به عنوانِ مقدماتِ کلاهبرداری سکه نباشد!  راستی، کسانی که به دور از دنیای شُسته و رُفتۀ این فیلمنامه و دادگاه تمیز و قضاتِ پرحوصله‌اش، در یک دنیای واقعی و با خودخواهی‌ها و خطاهای من و شما، کارشان به اینجاها می‌کشد، در یک دادگاه عینی (و نه ذهنی) با چه سرنوشتی مواجه شده یا می‌شوند؟! سکانس پایانیِ این سریال، درسِ شعور بود به جای شعار و درسِ گذشت بود به جای انتقام؛ اما معلوم نیست این «درس» را چقدر با  رویاهای نویسندگان فیلمنامه گره می‌زنیم و چه میزان خود فرا می‌گیریم؟!

تکمله: «وکیل الرعایا» که نخستین مطلب خود را در سال جدید، به یک سریال طنز با چاشنی «حقوق» در تلویزیون اختصاص داده، امیدوار است که آموزش حقوق به مردم نیز در این قالب یا قالب‌های متنوعِ دیگر در رسانه ملی، برای حاکمیت قانون جدی گرفته شده و تداوم یابد.